Emotionele intelligentie: de regie nemen over de invloed van jouw emoties

Je hebt vast wel eens zo’n dag gehad waarop alles lijkt te mislukken. Je werd al wat vervelend en gestrest wakker, vervolgens zat alles tegen in het verkeer en deden werkgroep genoten net wat naarder tegen je dan normaal. Je To-Do lijst van die dag is onbereikbaar geworden en vrijwel alle signalen en gedachten versterken je stress. Je partner kon ook niets goeds doen dus al snel irriteerde jij je aan alles wat hij of zij zei met een goede ruzie tot gevolg. Om er maar vanaf te komen ben je vervolgens maar gaan drinken in de stad. Je wordt de dag erna wakker met een nog grotere studie-achterstand, een boze partner en een vreselijke kater. Wat begon als een ‘simpele’ emotie van stress is uitgelopen tot disfunctioneel handelen met de gevolgen die daarbij horen.

Het bovenstaande voorbeeld is natuurlijk aangedikt, maar met dit soort ervaringen zullen de meeste mensen wel bekend zijn. Dit soort emotionele escalaties zijn echter goed te voorkomen in veel gevallen. In deze blog wil ik daarom een korte introductie geven hoe emotionele intelligentie een wapen kan zijn tegen dit soort ‘escalaties’. Er wordt de laatste tijd veel geschreven over emotionele intelligentie en diens positieve effecten op welzijn, prestaties en interpersoonlijke communicatie. In sommige gevallen wordt het zelfs beschreven als dé vaardigheid van de toekomst. Maar waarom is dat, en hoe werkt dat?

Emoties en ons gedrag

De reden waarom emotionele intelligentie gezien wordt als een effectief wapen heeft te maken met het gegeven dat we als mens nou eenmaal onvermijdelijk te maken hebben met emoties. In definitie is een emotie namelijk een natuurlijke en onvermijdelijke reactie op een werkelijke of ingebeelde situatie die relevant is voor de doelen, motieven of zorgen die we hebben (Deci, 1980; Vallerand & Blanchard, 2000). Doordat we als mens continu te maken met veranderende situaties en veranderende gedachten kan je je dus misschien ook voorstellen dat we daardoor dus ook steeds te maken met emoties die opkomen en/of verdwijnen. Zowel in het bewuste aan het oppervlak als in het onbewuste, met elk hun eigen invloed op hoe jij gedraagt.

De situaties of gedachten die emoties opwekken zijn niet alleen de intense en excessieve momenten, zoals opwinding of immens verdriet zijn als het om iets gaat wat belangrijk voor je is. Het kunnen ook de kleine dingen zijn, zoals het eten van een bepaald gerecht, het weer buiten of het luisteren van een bepaald lied. In die zin zijn we eigenlijk continu in de weer met allerlei emoties en daarmee gevoelig voor gedragsverandering. Toch is het niet zozeer de aanwezigheid van al deze emoties waardoor een situatie kan escaleren. Zoals het voorbeeld in de introductie illustreert zit het probleem meer in hoe we ons laten leiden door een emotie, oftewel wie de regie neemt. En dat is precies het stuk waar emotionele intelligentie van pas komt.

Emotionele intelligentie als wapen tegen de vicieuze cirkel

Emotionele intelligentie verwijst naar het vermogen om eigen en andermans emoties waar te nemen, te begrijpen en te reguleren (Pekaar, 2018). Een emotioneel intelligent persoon is in staat om waar te nemen wat hij of zij voelt (herkennen), weet waarom dit gevoel ervaren wordt en wat daarvan de invloed is op het gedrag (begrijpen), en kan zich daar vervolgens naar wens op aanpassen (reguleren). Met andere woorden, deze persoon weet wanneer er wat speelt en kan zich daarin zo manoeuvreren dat negatieve consequenties geminimaliseerd worden. Een emotioneel intelligent persoon beseft dat situaties of gedachten die emoties teweegbrengen in veel gevallen niet te controleren zijn, maar de invloed op het eigen gedrag daarvan wel. Hierbij wat tips hoe jij dat ook kan doen:

Stap 1: Herken emoties

Wat voel jij op dit moment? Een vraag die makkelijk oogt, maar vaak moeilijk te beantwoorden is. Ben jij je als lezer op dit moment bewust van hoe je je voelt en waar je dat voelt? Je kunt pas emotioneel intelligent worden zodra je beseft dat je iets voelt en kan verwoorden wat dat precies is. De eerste stap is dus simpelweg leren voelen, dus probeer vaker stil te staan bij wat je precies voelt en hoe dat dat voelt. Je kan ook niet van de ene op de andere dag moeiteloos een nieuwe taal spreken. Je zult hiervoor eerst de woorden moeten leren, weten hoe de woorden klinken en hoe je zinnen bouwt. Zo werkt het ook bij emoties.

Stap 2: Begrijp emoties

Zodra je eenmaal weet wat je voelt en hoe dat voelt is de volgende stap om te begrijpen wat een emotie met jou doet. Wat zorgt er bij jou bijvoorbeeld voor dat je stress krijgt? Reflecteer is op de afgelopen maanden en onderzoek daarbij welke situaties en gedachten ervoor zorgen dat jij stress hebt gekregen. Zodra je deze stress had, wat waren hiervan de gevolgen op je gedrag? Werd je hier beter of minder van, en waar merkte je dat aan? Door het begrijpen van waardoor jij bepaalde emoties krijgt en wat dit met je doet, creëer je langzaam een soort van database aan ervaringen en leer je meer over jezelf. Door deze kennis zul je in de toekomst eerder in staat zijn een emotie te detecteren waardoor je een escalatie kan voorkomen.

Stap 3: Reguleer emoties

Zodra je begrijpt waardoor een emotie komt en hoe deze invloed kan hebben op je gedrag, kan je gaan kijken wat je kan doen om invloed uit te oefenen op de emotie zodra deze er is. Het kunnen reguleren van emoties heeft als voordeel dat jij mentaal een stuk flexibeler bent in allerlei situaties, waardoor je sterker blijft en ook beter kan presteren. Welke handelingen je daarin kan gebruiken kan je baseren op bijvoorbeeld ervaringen uit het verleden waarin je al succesvol bent omgegaan met een stressor. Dit kan zo simpel zijn als het kijken naar een bepaalde foto, het ophalen van een specifieke herinnering of soms gewoon simpelweg even het afkoelen door een klein ommetje te maken.

Uiteraard is deze blog een uiterst summiere en vereenvoudigde weergave van emotionele intelligentie. Elk kleine beetje kan jou echter weer helpen om jezelf nog weerbaarder te maken tegen de complexiteit van de alledaagse drukte en stress. Kijk trouwens eens op http://atlasofemotions.org/ als je benieuwd bent naar verschillende emoties, waaraan je ze kan herkennen en wat goede strategieën zijn om ermee om te kunnen gaan.

Bronvermelding

  • Deci EL (1980). The psychology of self-determination. Free Press.

  • Vallerand RJ & Blanchard CM (2000). The study of emotion in sport and exercise: historical, definitional and conceptual perspectives. In: Y.L. Hanin (ed.), Emotions in sport, pp. 3-37. Champaign, IL: Human Kinetics.

  • Pekaar KA (2019). Self-and other-focused emotional intelligence.

  • Buurma, S (2020). Emotionele intelligentie als sleutel tot topprestaties - Deel 1: Hoe emoties ons beïnvloeden. Sportgericht, 74(1), 30-35.

  • Wix Facebook page
  • Instagram Social Icon
  • LinkedIn App Icon
SOG op onze BLOG!
Recent Posts
Follow Us
  • Facebook - White Circle
  • Instagram - White Circle
  • LinkedIn - White Circle

KvK-nummer: 580.237.71, BTW-nummer NL002187569B42, IBAN code: NL81RABO0359313175

​© Copyright by Niels Bakker

Wakker bij Bakker Student Coaching, Psycholoog: Groningen, Amsterdam, Utrecht, Delft, Leiden, Nijmegen, Rotterdam, Tilburg: motivatie, faalangst, stress, studiekeuze, workshops, concentratie, somberheid, burnout, effectief studeren